0Kriza e vitit 2008 ka forcuar pozitat e kritikëve të dollarit, sipas të cilëve, hegjemonia e tij i kushton shtrenjtë ekonomisë botërore. Kaloi, madje, në mënyrën e vet edhe “parada e sovraniteteve”, kur vende dhe rajone të tëra deklaruan synimet e tyre për të kryer pagesat e ndërsjellta jo me dollarë, por me njësitë monetare kombëtare përkatëse. Në vitin 2010 vendimet e tyre në lidhje me sa më sipër i shpallën edhe Rusia me Kinën. Po kjo Kinë, por këtë herë me Japoninë, deklaruan bashkërisht se në qershor të 2012 do të fillojnë shkëmbimin e drejtpërdrejtë të valutave të tyre, duke shmangur kësisoj konvertimin e tyre në dollarë.

Zëvendësimi i valutës botërore rezervë me disa të tjera të rajoneve të botës për shumë ekspertë duket si një trend i besueshëm. Eksperti rus i financave Mihaill Hazin mendon se ky proçes është i gjatë, por i pakthyeshëm:

- Puna do përfundojë asisoj, që në botë do të formësohen disa zona valutore, ndërsa roli i dollarit do të jetë mjaft i vogël jashtë kufijve të zonës valutore të ndikimit të tij. Mund të thuhet, pothuaj me siguri, se do të ekzistojnë tre zona: ajo e dollarit, euros dhe juanit. Ka të ngjarë, të krijohen edhe nja dy-tre zona të tjera. Sa i përket euros, SHBA-të po bëjnë tani ç’është e mundur që eurozona të mos ekzistojë.

Por ekonomia globale e ka të vështirë t’ia dalë mbanë pa masën universale të vlerës, siç shërben dollari aktualisht. Njësitë monetare në një numër të madh i vështirësojnë pagesat e ndërsjellta, e bëjnë sistemin më pak të qëndrueshëm dhe më pak elastik. Në fund të fundit, botës do t'i duhet “kryesore”: çështja qëndron në atë, se cili vend do të bëhet emetues, vëren analisti rus i tregjeve financiare Vladimir Bragin:

- Herët a vonë, ekonomia botërore do të bëjë zgjedhjen e saj. Kjo do të varet nga fuqia ekonomike e vendit dhe nga besimi i investitorëve ndaj tij. Nga njëra anë, ky vend do duhet të jetë një gjigant ekonomik, nga ana tjetër, ai duhet të ketë një barrë të madhe borxhi. Është e vështirë të përfytyrohet, se cili shtet, përveç Kinës, do mund të zëvendësonte SHBA-në. Por problemi konsiston në atë, se Kina nuk po e intensifikon aktivisht borxhin.

Borxhi i vogël shtetëror nuk është problemi i vetëm. Emetues i rezervave valutore botërore mund të bëhet vetëm ai vend që ka një ekonomi jashtëzakonisht efektive. SHBA-ja është një vend i tillë. Ndërsa sukseset e Kinës bazohen në resurset e forcës së lirë punëtore. Ekonomia kineze varet nga tregjet perëndimore të marketingut dhe nga furnizimi me teknologji perëndimore. Tani për tani, kjo situatë nuk po ndryshon dhe juani nuk e konkuron dot dollarin.

Mos ndoshta do të ishte e arësyeshme të kthehej ari si standart bazë? Apo të ndërlidhej rezerva valutore me kompletin e mallrave të bursës? Spekulanët gjithnjë e më me dëshirë po investojnë në metalet e çmuara, mineralet, lëndët e para dhe produktet bujqësore, shprehet analisti rus i tregjeve të letrave me vlerë Juri Danillov:

- Ekziston edhe një trend tjetër që kemi evidentuar ne - ky është kthimi i mallrave në rolin e rezervave valutore. Aktualisht, po vihet re një interesim për t’ia kthyer këto funksione arit, qoftë edhe pjesërisht. Tregu po shmanget nga risqet që bartin mallra të tilla, si nafta, gruri, misri, bakri.

Eksperti në fjalë nuk përjashton mundësinë, se valuta ideale do të bëhet mbinacionale (ndërshtetërore). Për hir të së vërtetës, një projekt i ngjashëm është krijuar tashmë, kur FMN-ja në vitin 1969 emetoi të ashtuquajturën SDR (të drejtat speciale të huazimit (tërheqjes). Kjo është një kuazivalutë e pamaterializuar në para të thata, vlera e së cilës përllogaritet mbi bazën e kursit të dollarit, euros, jenit dhe sterlinës. Por ajo nuk gëzon popullaritet ndër investorët.

Kthimi te standarti i arit, për shumë ekonomistë, ka gjithashtu pak të ngjarë: vëllimi i masës së parave e tejkalon me qindra herë akumulimin e rezervave të arit. Përpjekja për “t'i qepur” paratë me arin do të çojë në zhvlerësimin kolosal të tyre ndaj këtij metali të çmuar.